Saturday, April 13, 2024
Homeविचारशाब्दिकता कि व्यावहारिकता : के हाे निष्पक्षता ?

शाब्दिकता कि व्यावहारिकता : के हाे निष्पक्षता ?

निष्पक्षताको परिभाषा दिनलाई हुन त म कुनै अधिकारी होइन । तर मलाई यसको परिभाषा दिन आवश्यक पनि छैन र खोज्न पनि आवश्यक छैन । किनकि निष्पक्षताको विश्वव्यापी परिभाषा दिएर उत्कृष्ट परिभाषा र व्याख्या गर्न सकिएला , तर वास्तविकता के छ यसतर्फ ध्यानाकर्षणकाे आवश्यकता छ ।

देशको मूल कानुनको रुपमा लिइने संविधान , संविधान अन्तर्गतका ऐन , सङ्घीयता पश्चात्को प्रणाली , नियमावली र हामीले अवलम्बन गरेको संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक प्रणालीमा विभिन्न सिद्धान्तले प्रत्येक ठाउँमा वकालत गर्ने तथा प्रत्येक ठाउँमा प्रयोग गरिने शब्द हाे निष्पक्षता । संविधानले पनि प्रस्तावना लगायत प्रत्येक भागमा व्यवस्था गरेको छ ।

के हाे निष्पक्षता ? कसरी परिभाषित गर्ने निष्पक्षता लाई ? निष्पक्षताको वास्तविक परिभाषा के हो ? वास्तविक सिद्धान्त के हो ? के निष्पक्षता 10 लिटर दूधमा एक लिटर पानी मिसाउनु हाे ? निष्पक्षताले कुल 100% कति प्रतिशत ओगट्छ ? वास्तविक निष्पक्षता त्याे हो जहाँ 10 लिटर दूधमा 10 लिटर नै दुध हुन्छ । वास्तविक निष्पक्षताले पुरै एक सय प्रतिशत ओगट्छ । 100 प्रतिशतमा एक प्रतिशत अपुग भय कसरि निष्पक्ष ?

हामीले त्यस्तो सिद्धान्त अवलम्बन गरिरहेका छौं । जहाँ अपराधी सँगै अपराध पनि अन्त्य हुन्छ । हामि सातजना अपराधीलाई छोड्न सक्छौं तर एक जना निरपराधी अर्थात् साधुलाई सजायँको भागि हुन दिँदैनाै । यो वास्तविक निष्पक्षता ।

समाजमा कानुन सबैलाई समानता प्रदान गर्न, सबैलाई निष्पक्ष रुपमा सेवा उपलब्ध गराउन , समाजमा सबैलाई हक अधिकार उपयोग गर्ने वातावरणको सिर्जना गर्न लागू गर्दछाै । यसरी कसैलाई अन्याय भएमा उपचारको लागि पनि व्यवस्था गरिएको छ । यहाँ हामी त्यसका लागि लडौ जहाँ 10 मिटर दुधमा एक लिटर पानी मिसाइएको हुन्छ , त्यो पानी विरुद्ध लडछाै नाकि नाै लिटर दुध विरुद्ध । यसलाई भन्न सकिन्छ निष्पक्ष ।

तर विडम्बना हामी यही नियमलाई ,यहि सिद्धान्तलाई सबै क्षेत्रमा किन लागु गर्दैनाै ? के निष्पक्षता उपचारकाे विषयमा मात्र लागु हुन्छ ?

हामी निश्चित उद्देश्य पूरा गर्नका लागि कानुन सम्मत परीक्षा दिन्छौं ,निष्पक्ष नतिजाको विश्वाससहित हाम्रो प्रतीक्षा निष्पक्षतामा । तर जब नतिजा प्रकाशन हुन्छ, सबै सिद्धान्तलाई बिर्सन्छौं । निष्पक्षताको रुप फेर्छाै । नतिजामा हामी त्यसलाई निष्पक्ष भन्छौं जहाँ 10 लिटर दूधमा एक लिटर पानी मिसाइएको हुन्छ । हामी खुसि खुसि यस्तो निष्पक्षता स्वकार गर्छाै । हामी त्यो एक लिटर दुध अपवाद भन्छाै कस्तो निष्पक्षता । कस्तो व्याख्या हो यो निष्पक्षताको ? के संविधानले अवलम्बन गरेको निष्पक्षताको सिद्धान्त यहि हाे ?

असमानता सँग सम्झौता गरेर अगाडि बढ्नुपर्ने कस्तो निष्पक्षता ? कस्तो वास्तविकता ? निष्पक्ष नभएको काममा पनि सम्झौता गर्नुपर्ने कस्तो व्यवहारिकता ?

अन्तत वर्तमान समयमा निष्पक्षता ले व्यावहारिकतामा आफ्नो रुप परिवर्तन गरिसकेको छ । वास्तविक निष्पक्षताको लागि , संविधानले परिकल्पना गरेको निष्पक्षता का लागि आवाज उठाउन आवश्यक छ । निष्पक्षता सधैंका लागि र सबैका लागि आवश्यक पर्छ ।
सफलतालाई हेरेर निष्पक्षताको परिभाषा दिनु गलत हो ।

वास्तविक निष्पक्षताको लागि सफलताको साथै असफलताको आधारमा निष्पक्षताको व्याख्या गर्न पर्दछ । निष्पक्षता सधै र सबै निष्पक्ष हुनु पर्दछ । निष्पक्षतामा अपवाद हुनुहुँदैन । यसकारण 9 लिटर दुध लाई हेरेर 10 लिटर दूधमा निष्पक्षताको व्याख्या नगरौं । बाँकी एक लिटर दुधलाई पनि हेरि निष्पक्षताको व्याख्या गरौं । सफलतामा लुकेको अस्पष्टता पनि निष्पक्षताको कारक हाे ।

चक्र बहादुर ओली
 कानून विद्यार्थी  
नेपाल ल क्याम्पस

हामी संग जोडिन हाम्रो फेसबूक पेज लाइक गरिदिनु होला र नयाँ नयाँ कानून सम्बन्धी जानकरी र समाचार थाहा पाउनको लागि तल दायाँ पट्टी रहेको bell icon मा click गरी subscribe गरिदिनुहोला।

Anish Kumar Tiwari
Anish Kumar Tiwari
Anish Kumar Tiwari is the Editor-in-Chief and SEO Expert at Law Scholars Nepal who is continuously publishing law related information and legal knowledge with the aim of increasing legal awareness in Nepal.
सम्बन्धित पोस्ट

नागरिकता संसोधन विद्येयक राष्ट्रघाती छ भने नेपालको संविधान उत्कृष्ट...

नेपालको संविधानले नै नेपालमा जन्मेको कुनैपनि नेपाली नागरिक ठहर भएको नेपाली नागरिक १६ बर्ष...

‘Judicial review is not an appeal’ – Bivek Chaudhary

In human Laxman Aroskar v. Union of India, the role of judicial review has...

Media rights in Court Proceedings in Nepal

Media is recognized as ‘fourth estate’ in the country. Communication is a mechanism for...

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

- Advertisment -BALLB Entrance Preparation Class Admission Open in Nepal

कानूनी ज्ञान

error: